اخلاق الهى مى گردد . خداوند سبحان مى فرمايد : ( يا ايّتها النّفس المطمئنّه ارجعى الى ربك . ) 40 اى نفس مطمئنه ! به سوى پروردگارت باز گرد . پس نبايد آن را حدّ وسط افراط و تفريط دانست ، بلكه هر چه رتبه اش فزونى گيرد و ظهور و تبلورش نيرومند گردد ، حُسن و فضل آن نيز رو به فزونى مى نهد و هر چه هم در مراتب ، كاستى يابد ، آن را از " فضيلت " بودن ، بيرون نمى برد . چنان كه همهء رذيلتها نيز ، ملكه هايى از جنس مقولات بالتّشكيك هستند كه بالقوّه در نفس اماره موجود مى باشند و رفته رفته آنقدر خطر ساز مى شوند كه آدمى به اخلاق چهارپايان و درندگان متخلّق مى گردد . خداوند مى فرمايد : ( انّ شرّ الدّوابّ عنداللّه الصّمّ البكم الّذين لا يعقلون . ) 41 همانا بدترين حيوانات نزد خداوند ، كران و لالانى هستند كه انديشه نمى كنند . اين با رفتارهاى شيطانى و هوسهاى نفسانى حاصل مى گردد ، و ميان اين دو ، فاصله اى دراز دامن است ، و هر يك ضدّ ديگرى به شمار مى آيد و چيزى نمى تواند آن دو را كنار هم گرد آورد . پس آنچه گفته مىشود كه : تهوّر ، افراط شجاعت ، و ترس ، تفريط شجاعت است ، سخن پذيرفته اى نخواهد بود . ج ) نفس ناطقه در پرتو عبادات دينى و تمرينات و رياضتها ، قوّت مى يابد و مىتواند بر نفس امّاره چيره شود و آن را از افراط و تفريط باز دارد و تعديلش كند . اين همان تقوايى است كه مراتب آن نيز از مقولات بالتّشكيك مى باشد ، و اين چنين براى نفس ، هنگامى ملكه عدالت پديد مى آيد كه مىتواند در پرتو آن ، به واجبات عقلى و دينى همت گمارد و از محرّمات عقلى و دينى روى برتابد . اينها همه ، امورى مسلّم به شمار مى آيند ، ليكن اين راهى نيست كه علماى